De bergrede: leven in het rijk van de hemel

Tekst voor vandaag Matteus 5:43-44

We lezen de Bergrede op de wijze van de lectio divina (zie voor een uitleg daarvan mijn stukje van 1 januari wat aan het eind hiervan staat), en maken gebruik van de ‘Orde van een persoonlijk morgengebed’ uit het Dienstboek van de Protestantse kerk. Wanneer je weinig tijd hebt, kun je ook alleen de tekst van de dag lezen en de lectio met mijn gedachten daarbij.

Lofprijzing
Geprezen zij de Aanwezige, de God van Israel,
de God die wonderen doet, Hij alleen,
geprezen zij zijn heerlijke naam voor eeuwig,
moge zijn heerlijkheid heel de aarde (en ook mijn leven) vervullen.

Stilte
Adem rustig en wordt innerlijk stil. Neem hier de tijd voor. Leg aan God voor wat je nu bezighoudt.

Lezing
We lezen vandaag Matteus 5:43-45 in verschillende vertalingen hardop.

Matteus 5:43-45

NBV: 43 Jullie hebben gehoord dat gezegd werd: “Je moet je naaste lief hebben en je vijand haten.” 44 En ik zeg jullie: heb je vijanden lief en bid voor wie jullie vervolgen, 45 alleen dan zijn jullie werkelijk kinderen van je Vader in de hemel. Hij laat zijn zon immers opgaan over goede en slechte mensen en laat het regenen over rechtvaardigen en onrecht vaardigen.

BGT: 43 Jullie weten dat de wet zegt: «Je moet houden van de mensen om je heen. Maar je vijanden moet je haten.»
44 Dit zeg ik daarover: Je moet ook van je vijanden houden. En je moet bidden voor de mensen die jou in moeilijkheden brengen. 45 Alleen dan zijn jullie echt kinderen van God. Want ook jullie Vader in de hemel is goed voor iedereen. Hij geeft zon en regen voor iedereen, voor goede en voor slechte mensen.

HSV: ‘U hebt gehoord dat er gezegd is: U moet uw naaste liefhebben en uw vijand moet u haten. Maar Ik zeg u: Heb uw vijanden lief; zegen hen die u vervloeken; doe goed aan hen die u haten; en bid voor hen die u beledigen en u vervolgen; zodat u kinderen zult zijn van uw Vader, Die in de hemelen is, want Hij laat Zijn zon opgaan over slechte en goede mensen, en laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen.’

The Message: ‘You’re familiar with the old written law, ‘Love your friend,’ and its unwritten companion, ‘Hate your enemy.’ I’m challenging that. I’m telling you to love your enemies. Let them bring out the best in you, not the worst. When someone gives you a hard time, respond with the energies of prayer, for then you are working out of your true selves, your God-created selves. This is what God does. He gives his best—the sun to warm and the rain to nourish—to everyone, regardless: the good and bad, the nice and nasty.’

Lectio (wat valt op)
Hier valt voor het eerst het woord waar het in de boodschap van Jezus om draait:’liefde’. Maar dat is niet sentimenteel. Het wordt direct door Jezus ingekleurd met liefde voor je vijand. De kern van de liefde van Jezus is geen gevoel maar een daad. Love is something you do. De liefde van Jezus laat zich op geen enkele manier inperken. Daarin is Hij in volkomen overeenstemming met het Oude Testament. In Exodus 23 vs. 5 staat: ‘Wanneer je ziet dat een ezel van iemand met wie je in onmin leeft onder zijn last bezwijkt, mag je niet werkeloos toezien, maar moet je hem meteen de helpende hand bieden.’ In de Psalmen komt wel een aantal keer voor dat de dichter zegt dat hij zijn vijanden haat, maar dat is nooit een gebod maar een ervaring. Jezus legt de overwinning op de vijand in de liefde tot de vijand. Wanneer je voor jezelf een vijand geworden bent, wanneer je jezelf niet volkomen accepteerd, wanneer je je eigen waarde niet erkent, maar minder-waardig naar jezelf kijkt, dan zal je zelf de eerste ‘vijand’ zijn die je moet leren liefhebben. Want die haat van jezelf kan je heel makkelijk projecteren op de ander. De liefde voor jezelf start met het besef dat de Aanwezige je liefheeft, zelfs wanneer je zijn vijand zou zijn. Hij heeft je gewild, gewenst, geliefd. In Romeinen 5:10 staat: ‘Werden we in de tijd dat we nog Gods vijanden waren al met Hem verzoend door de dood van zijn Zoon, des te zekerder is het dat wij, nu we met Hem zijn verzoend, worden gered door diens leven.’ Je naaste liefhebben als jezelf, kan je ook vertalen met ‘hij is als jij’. Waar je moeite mee hebt in de ander, zit vaak ook in jezelf. Wanneer je je door God geliefd weet, door God geaccepteerd, heel bent en één, dan weerspiegel je daarin de heelheid en éénheid van God. Je hoeft er niet meer te zijn voor jezelf, je kan er onvoorwaardelijk zijn voor de ander. Zo ben je beelddrager van God, kind van God en herken je in de ander ook het beeld van God. Haat tegen de naast is zo gezien dus haat tegen God. Ook hierbij blijft het belangrijk om het onderscheid te zien tussen een daad en een dader.
Bij liefde voor je vijand gaat het dus een stap verder dan het dulden van de ander. Het gaat om het goede voorhebben met de ander. Op een ultieme wijze maakt Jezus dat duidelijk door te zeggen dat je moet bidden voor degene die je vervolgt. In dat bidden laat je je niet meesleuren in de maalstroom van de haat en boosheid, maar houd je je eigen onafhankelijkheid. Je brengt hem voor God en treed voor hem in. ‘Vader vergeef het hen, want ze weten niet wat ze doen.’ Zo bid je je in in de liefde van Christus die voor ons deze weg gebaand heeft.

Meditatio (Moment van inkeer en verstilling)
Neem dit gedeelte en hoor wat de Aanwezige je hierin vandaag te zeggen heeft. Laat het van je hoofd naar je hart afdalen.
Bonhoeffer heeft eens gezegd: ‘Het is beter om weinig en langzaam in de Bijbel te lezen en te wachten tot het tot je is doorgedrongen, dan misschien wel veel van Gods Woord te weten maar het niet in je op te slaan.’ En St. Franciscus zei: ‘Veel weten en niets smaken, wat baat het?’

Enkele gedachten van mij
Jezus zegt hier niet dat je moet wachten tot de ander een stap zet naar jou, maar dat je zelf de innerlijke gezindheid moet hebben om een stap naar die ander te zetten. Zoek dat te doen in concrete daden, niet om de ander zo een spiegel voor te houden, maar zonder dat je er iets voor terug verwacht, onvoorwaardelijk. Dan kan je het vanuit jezelf doen, een maak je je niet afhankelijk van de ander. Weet jezelf een geliefd kind van God en zoek je kracht in de nabijheid van God.

Oratio (Gebeden)
⁃ Wat zou je zelf vanuit dit gedeelte tegen God willen zeggen? …
Vader leer me zo mijzelf kennen in uw liefde, dat ik ieder ander ook lief kan hebben, want hij is als ik.

Contemplatio
Verkeer in Gods aanwezigheid ….

Slot
⁃ Voor wie of wat wil je vandaag danken of bidden?
….

⁃ Sluit de gebeden af met het Onzevader als gebed om de heilige Geest:
Onze Vader in de hemel,
laat uw naam geheiligd worden,
laat uw koninkrijk komen,
laat uw wil gedaan worden op aarde zoals in de hemel.
Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben.
Vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven wie ons iets schuldig is.
En breng ons niet in beproeving, maar red ons van het Kwaad.
Want aan u behoort het koningschap, de macht en de majesteit tot in eeuwigheid.
Amen.

Ga zo als gezegende mensen de dag in.

Ds. Sjaak Visser