De bergrede: leven in het rijk van de hemel.

Tekst voor vandaag Matteus 5:5

We lezen de Bergrede op de wijze van de lectio divina (zie voor een uitleg daarvan mijn stukje van 1 januari wat aan het eind hiervan staat), en maken gebruik van de ‘Orde van een persoonlijk morgengebed’ uit het Dienstboek van de Protestantse kerk. Wanneer je weinig tijd hebt, kun je ook alleen de tekst van de dag lezen en de lectio met mijn gedachten daarbij.

Lofprijzing
Geprezen zij de Aanwezige, de God van Israel,
de God die wonderen doet, Hij alleen,
geprezen zij zijn heerlijke naam voor eeuwig,
moge zijn heerlijkheid heel de aarde (en ook mijn leven) vervullen.

Stilte
Adem rustig en wordt innerlijk stil. Neem hier de tijd voor. Leg aan God voor wat je nu bezighoudt.

Lezing
We lezen vandaag Matteus 5:5 in verschillende vertalingen hardop.

Matteus 5:5

NBV: ‘Gelukkig de zachtmoedigen, want ze zullen het land bezitten.’

BGT: ‘Het echte geluk is voor mensen die vriendelijk zijn. Want aan hen zal God de aarde geven.’

NBG: ‘Zalig de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde beërven.’
‭‭
Herziene Staten Vertaling: ‘Zalig zijn de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde beërven.’

The Message: ‘You’re blessed when you’re content with just who you are—no more, no less. That’s the moment you find yourselves proud owners of everything that can’t be bought.’

Drewermann: ‘Zalig de machtelozen, want zij zullen het land erven.’

Lectio (wat valt op)
Vers 5 is een citaat van Psalm 37:11: Wie nederig zijn zullen het land bezitten. Het gaat in dit vers om de mensen die volkomen machteloos in de wereld staan (zie ook Ps. 37:14-15). De slagen in het leven hebben hun karakter zo gevormd dat ze zachtmoedig en deemoedig zijn geworden. Ze stellen zich niet meer boven anderen, maar naast anderen en ten dienste van anderen. Ze zijn nederig, mild en zelfkritisch geworden. Ik las in een boek over de joodse achtergronden van de bergrede: ‘De annawiem (nederigen, zachtmoediggen) maken plek vrij om anderen tot hun recht te doen komen. Dat kunnen ze omdat hun ego zo klein is geworden en omdat ze in hun sobere bestaan zelf weinig ruimte meer innemen! De annawiem willen anderen helpen bij de realisatie van hun menselijke bestemming. Dat doen ze vanuit hun inlevingsvermogen en hun vermogen tot solidariteit.’ En de Aanwezige woont bij de nederige (Jes. 57:15). Wie zichzelf groot maakt, maakt God klein. ‘Het menselijke ego dimt als een filter Gods licht. Hoe groter ons ego des te minder we van God te zien krijgen.’
Maar hoe zit het dan dat zij de aarde zullen beërven? Gods nieuwe wereld komt niet door de machtigen, maar door de machtelozen tot stand. Augustinus citeert Psalm 142:6, waar in het Latijn staat: ‘In het land der levenden bent U mijn hoop en mijn erfdeel.’ Hij zegt dan dat daar de ziel thuis is, zoals het lichaam op de aarde thuis. Daar wordt het kwade door het goede overwonnen. ‘Laat de hardvochtigen maar ruzie maken en vechten om aardse en tijdelijke zaken; gelukkig die zachtmoedig zijn, want zij zullen het land erven waaruit ze niet kunnen worden verdreven.’
Mozes was de meest zachtmoedige van alle mensen (Num. 12:3), hij is het beloofde land niet zelf binnen gegaan, maar heeft het wel ‘beërfd’. Hij heeft het in een visioen gezien, en zijn volk is erin gegaan. Beërven betekent ook dat de oorspronkelijke heersers, de machtige, onterft worden.
Bonhoeffer wijst erop dat we in deze wereld al een stuk aarde hebben als kerk, als gemeenschap van broers en zussen die hun goed met elkaar delen, juist ook in de verdrukking. En dan zegt hij: ‘Maar ook Golgotha is een stuk aarde. Vanuit Golgotha, waar de Zachtmoedigste stierf, zal de aarde nieuw worden. Wanneer het Rijk van God komt, zullen de zachtmoedigen het aardrijk beërven.’

Meditatio (Moment van inkeer en verstilling)
Neem dit gedeelte en hoor wat de Aanwezige je hierin vandaag te zeggen heeft. Laat het van je hoofd naar je hart afdalen.
Bonhoeffer heeft eens gezegd: ‘Het is beter om weinig en langzaam in de Bijbel te lezen en te wachten tot het tot je is doorgedrongen, dan misschien wel veel van Gods Woord te weten maar het niet in je op te slaan.’ En St. Franciscus zei: ‘Veel weten en niets smaken, wat baat het?’

Enkele gedachten van mij
Ik verzin het echt niet. Maar juist vanmorgen las ik in het dagboek van Henri Nouwen een stukje over vriendelijkheid dat me raakte. En nu zag ik dat in de Bijbel in Gewone Taal zachtmoedigheid weergegeven wordt met vriendelijkheid. Weer een heel bijzondere coïncidentie, een geschenkje uit de hemel. Nouwen zegt over die vriendelijkheid: ‘Kun je vriendelijkheid bij jezelf aankweken, een aardig mens worden? Dat kan, maar het vergt discipline. Aardig zijn houdt in dat een ander behandelt als iemand met wie je nauw verwand bent. ‘Wij zijn gelijk geaard’, of ‘hij aard naar zijn moeder’, zeggen we. Aardig zijn houdt in dat we een ander benaderen als iemand die met ons verwant is.’ Ieder heeft de menselijke natuur en verdient daarom een aard-ige behandeling. En dat besef groeit wanneer je door scha en schande beseft dat je even kwetsbaar bent als die ander.

Oratio (Gebeden)
⁃ Wat zou je zelf vanuit dit gedeelte tegen God willen zeggen? …
Aanwezige maak mij zachtmoedig en vriendelijk om zo een plek op uw aarde en in uw Rijk te beërven.

Contemplatio
Verkeer in Gods aanwezigheid ….

Slot
⁃ Voor wie of wat wil je vandaag danken of bidden?
….

⁃ Sluit de gebeden af met het Onzevader als gebed om de heilige Geest:
Onze Vader in de hemel,
laat uw naam geheiligd worden,
laat uw koninkrijk komen,
laat uw wil gedaan worden op aarde zoals in de hemel.
Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben.
Vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven wie ons iets schuldig is.
En breng ons niet in beproeving, maar red ons van het Kwaad.
Want aan u behoort het koningschap, de macht en de majesteit tot in eeuwigheid.
Amen.

Ga zo als gezegende mensen de dag in.

Ds. Sjaak Visser